De betekenis van stilte in Advaita

In Advaita speelt stilte een centrale rol. Niet als iets wat je moet doen of afdwingen, maar als iets wat vanzelf zichtbaar wordt wanneer je stopt met identificeren met gedachten, verhalen en oordelen. Stilte is in Advaita geen afwezigheid van geluid, maar de aanwezigheid van dat wat altijd al is.

Stilte is geen leegte, maar bewustzijn

In het dagelijks leven denken we bij stilte vaak aan rust: geen lawaai, geen afleiding, even niets. In Advaita gaat stilte veel dieper. Het verwijst naar het bewustzijn zelf, datgene waarin gedachten, gevoelens en ervaringen verschijnen en weer verdwijnen.

Gedachten komen en gaan, emoties wisselen, situaties veranderen. Maar dat wat dit alles waarneemt, blijft onveranderd. Die achtergrond, die open ruimte waarin alles verschijnt, wordt in Advaita aangeduid als stilte.

Niet omdat er niets is — maar omdat het zelf geen woorden nodig heeft.

Waarom woorden uiteindelijk tekortschieten

Advaita gebruikt woorden, maar wijst tegelijkertijd voorbij woorden. Elke beschrijving van de werkelijkheid is namelijk al een versmalling. Stilte is datgene wat overblijft wanneer er niets meer hoeft te worden uitgelegd.

Daarom zeiden veel Advaita-leraren dat hun diepste onderricht niet in lezingen zat, maar in hun aanwezigheid. Stilte communiceert direct, zonder concepten. Ze hoeft niets te overtuigen.

De lege diaprojector als metafoor

Een krachtige manier om stilte in Advaita te begrijpen, is via de metafoor van een diaprojector.

Stel je een diaprojector voor die dia’s op een scherm projecteert. Elke dia toont een ander beeld: landschappen, mensen, drama, vreugde, conflict. Zo werkt ook de geest: gedachten, herinneringen en overtuigingen worden voortdurend “geprojecteerd” op het scherm van onze ervaring.

Maar wat gebeurt er wanneer de diaprojector leeg is?

Het scherm verdwijnt niet. De projector verdwijnt niet. Er is simpelweg geen beeld dat geprojecteerd wordt. De projector is nog volledig aanwezig, maar in rust.

In Advaita staat die lege diaprojector symbool voor stilte. Niet kapot, niet uitgeschakeld, maar vrij van projecties. Het bewustzijn is er nog steeds — helder, open en onbeperkt — zonder verhaal.

Jij bent niet de dia, maar het licht

Een belangrijke verschuiving in Advaita is het inzicht dat je niet de beelden bent die verschijnen, maar het licht dat ze mogelijk maakt. Gedachten zijn dia’s. Emoties zijn dia’s. Rollen en identiteiten zijn dia’s.

Stilte ontstaat niet doordat je alle dia’s vernietigt, maar doordat je inziet dat je nooit een dia was. Je bent datgene wat altijd aanwezig blijft, met of zonder projectie.

Stilte in het dagelijks leven

Dit betekent niet dat het leven stil of passief wordt. Gedachten mogen er zijn. Geluid mag er zijn. Actie mag er zijn. Maar ze worden niet langer verward met wie jij bent.

Net zoals een lege diaprojector elk moment weer een dia kan tonen, zo kan het leven zich blijven afspelen — zonder dat stilte verdwijnt.

Tot slot

In Advaita is stilte geen doel, maar een herinnering. Een herkenning van wat nooit afwezig is geweest. Wanneer de projector even leeg is, wordt zichtbaar wat altijd al de bron was.

Misschien is stilte daarom zo vertrouwd. Niet omdat we haar moeten vinden, maar omdat we haar nooit zijn kwijtgeraakt.