Patanjali en Advaita Vedanta: twee paden, één werkelijkheid
- danielleverstraate
- 8 jan
- 3 minuten om te lezen
Binnen de yogafilosofie worden Patanjali en Advaita Vedanta vaak in één adem genoemd, maar wie dieper kijkt, ontdekt twee fundamenteel verschillende benaderingen van bevrijding. Waar Patanjali een gestructureerd pad aanbiedt dat leidt naar verlichting, lijkt Advaita Vedanta juist te beginnen waar dat pad eindigt. Voor mij zijn het geen tegenpolen, maar uitlopende stromingen die elk op hun eigen manier binnen yoga toepasbaar zijn.
Het Pad van Patanjali: Van Doen naar Zijn
De Yoga Soetra’s van Patanjali beschrijven het bekende achtvoudige pad (ashtanga yoga):yama, niyama, asana, pranayama, pratyahara, dharana, dhyana en samadhi.
Dit pad is duidelijk teleologisch: je werkt ergens naartoe. Door discipline, ethiek, beheersing van lichaam en geest en uiteindelijk diepe concentratie, wordt de geest stil en kan bevrijding plaatsvinden. Patanjali vertrekt vanuit het idee dat de mens wordt gedomineerd door vritti’s (mentale fluctuaties) en dat deze onder controle gebracht moeten worden.
In die zin is Patanjali een pad van beheersing, oefening en zuivering. Voor veel mensen – zeker in het Westen – voelt dit herkenbaar. We zijn opgegroeid in een prestatiegerichte maatschappij waarin groei vaak wordt gekoppeld aan stappen, doelen en resultaat. Patanjali biedt houvast, structuur en richting.
Advaita Vedanta: Geen Pad, Geen Doel
Advaita Vedanta kijkt radicaal anders. Het uitgangspunt is eenvoudig en tegelijkertijd confronterend:
Je bent al datgene waar je naar zoekt.
Advaita betekent niet-twee: er is geen scheiding tussen jou (Atman) en het absolute (Brahman). Verlichting is geen eindpunt dat bereikt moet worden, maar een inzicht dat wordt herkend. Niet door iets toe te voegen, maar door iets weg te laten: identificatie, overtuigingen, verhalen over ‘ik’.
Waar Patanjali vraagt om controle, nodigt Advaita uit tot overgave en onderzoek. Niet: hoe word ik vrij? maar: wie is het die vrij wil worden?Niet: wat moet ik doen? maar: wat is hier al aanwezig?
In Advaita is er geen vast pad en geen universele methode. Er is slechts zelfonderzoek (atma vichara), het steeds opnieuw kijken naar wat waar is en wat verschijnt en weer verdwijnt.
Advaita Begint Waar Patanjali Eindigt
Mijn persoonlijke ervaring is dat Advaita begint waar Patanjali eindigt. Samadhi – de staat van eenheid die Patanjali beschrijft als het hoogste doel – is in Advaita geen staat, maar onze natuurlijke aard.
De thema’s uit het achtvoudige pad komen binnen Advaita vanzelf langs: eerlijkheid, begeerte, angst, haat, overgave. Alleen is de benadering anders. In plaats van deze thema’s te willen zuiveren of overstijgen, word je uitgenodigd ze te doorzien.
Wanneer begeerte opkomt, kun je:
óf proberen haar te beheersen (Patanjali),
óf onderzoeken: wie is zich bewust van deze begeerte? (Advaita).
Het is dan aan jou om te voelen of je meegaat in het verhaal, of herkent dat ook dit slechts een voorbijgaande verschijning is binnen bewustzijn.
Vrijheid versus Voorwaarden
Voor mij persoonlijk werkt een strak omlijnd pad benauwend. Het idee dat verlichting afhankelijk zou zijn van het correct volgen van stappen of voorwaarden, voelt niet meer passend in deze tijd. We leven in een overgang: steeds minder mensen hangen aan vaste religieuze systemen en steeds meer mensen zoeken naar vrijheid, authenticiteit en directe ervaring.
Dat betekent niet dat Patanjali achterhaald is. Integendeel. Zijn acht stappen bieden waardevolle thema’s die prachtig te integreren zijn in yogalessen, meditatie en het dagelijks leven. Maar voor mij zijn ze geen ladder naar verlichting, eerder een spiegel.
Advaita geeft mij de ruimte om te ervaren wie – of wat – ik werkelijk ben, zonder te hoeven voldoen aan een ideaalbeeld van de ‘spirituele mens’.
Twee Stromingen, Eén Yoga
Patanjali en Advaita Vedanta zijn geen rivalen. Ze spreken verschillende mensen aan, op verschillende momenten.Voor sommigen is structuur noodzakelijk voordat ruimte kan ontstaan.Voor anderen opent juist ruimte de deur naar inzicht.
Wat mij betreft zijn het twee uitlopende stromingen binnen yoga:
Patanjali: het pad van discipline en verfijning
Advaita: het pad van herkenning en vrijheid
Beiden wijzen uiteindelijk naar hetzelfde: een leven dat minder wordt geleid door identificatie en meer wordt gedragen door bewustzijn.
